Padişahlar neden hiç hacca gitmedi?

[TuRKiShRaP]

Mustafa Armağan'ın köşe yazısı

Yıllardır pek çok okurum, Osmanlı padişahlarının hacca neden gitmediklerini ısrarla sorar durur. Bu hakikaten kafa karıştırıcı konuda net bir bilgiye veya beyana sahip değiliz ne yazık ki. Öte yandan da ilginç bir gerçek duruyor karşımızda: Osmanlı hanedanında, bırakınız padişahları, şehzadeler arasında bile Cem Sultan’dan başka kimse hac farizasını eda etmemiş. Ancak II. Bayezid’in tam hacca gitmek üzereyken, babası Fatih’in ölüm haberini aldığına ve bir an önce Amasya’dan İstanbul’a hareket etmesi gerektiğinden hacca gitmekten vazgeçtiğine dair sınırlı bir bilgi var elimizde.
Her iki teşebbüsün de 1481-1482 yıllarına denk düşmesi ve Fatih’in oğullarından gelmiş olması ayrı bir renk katıyor meseleye. O zaman şu soruyu tarihin tozlu tavanına hevenk üzümü gibi asmamızda sakınca yok:
Acaba Fatih 1481 Mayıs’ında çıktığı son seferinde Amasya ve Karaman’da valilik yapan oğullarını da yanına alarak Mekke üzerine mi yürüyecekti? Bu soru şimdiye kadar sorulmuş değil. Ama hemen hemen aynı yıllarda Fatih’in bir oğlunun hacca niyetlenmiş, diğerinin ise Memlûklere sığındıktan sonra hac vazifesini yerine getirmiş olması karşısında, Fatih’in ölümüyle sonuçsuz kalan son seferine ilişkin böyle bir ihtimali de hesaba katmalıyız.
Osmanlı padişahlarının az bilinen akim kalmış iki hac teşebbüsü vardır.
Bunlardan birincisi, II. Osman’ın, özellikle orduyu ve ulemayı kızdıran ve feci ölümüne yol açan yarı-siyasî bir hac niyeti içinde olduğunu biliyoruz (1622).
İkinci olarak da Sultan Vahdettin, 1922’de tahttan indirilip yurdu terk ettikten sonra Mekke’ye kadar gitmiş, fakat bir İngiliz oyunuyla hilafetin Şerif Hüseyin’e devredileceği planından kuşkulanarak hac vazifesini yerine getirmeden geri dönmüştü. İlginçtir, Tarık Mümtaz Göztepe’nin verdiği bilgiye göre Vahdettin, Mekke’deki misafirliği sırasında Kâbe’yi tavaf etmiş, namazlarını özellikle Mescid-i Haram’da cemaatle eda etmiştir.
Garip bir tevafuk eseri olarak 401 yıl arayla cereyan eden bu iki sultanî hac teşebbüsünden birincisi, yeniçerilerce ‘düşman ve hain’ ilan edilen II. Osman’ın hayatına mal olacak, ikincisi ise yine ‘hain’ damgasını bugün bile üzerinden silip atamayan bir eski padişahın hayatının son büyük hayal kırıklığını teşkil edecektir.
Osmanlı hanedanının erkek üyeleri arasında durum buyken, kadın üyelerden bazıları hacı olmuşlardı. İlk hacı Osmanlı hanedan üyesinin Çelebi Mehmed’in kızı olduğunu biliyoruz. Son üye olarak da I. Mahmud’un kızı Ayşe Sultan’ı biliyorduk. Ancak Süreyya Faruki’nin çalışması “Hacılar ve Sultanlar”, hacı olan hanım sultanların sayısının sandığımızdan daha fazla olduğunu ortaya koydu. Muhtemelen şehzadelerin haccı siyasî bir faaliyet fırsatı olarak değerlendirebileceği korkusuyla engellenmesine mukabil, kadın üyeler için böyle bir endişeye yer bulunmaması, onların bu dinî vazifelerini daha rahat yerine getirmelerine kapı açmış olmalıdır.
Sorumuza dönelim yine: Osmanlı padişahları neden hacca gitmediler?
Benim kişisel kanaatim biraz mantık dışı görünebilir size: Osmanlı padişahları sanki kendilerini hac gibi yüce bir iltifata layık görmüyorlardı! Bu davranışlarını, Ertuğrul Gazi ile Osman Gazi’ye ortak olarak atfedilen şu Kur’an-ı Kerim’in bulunduğu odada uyumama tavrıyla irtibatlandırıyorum. Burada adeta kendilerini günahkâr addettiklerinden o yüce vazifeye layık görmeme tavrının kokusunu alıyorum ben. Dediğim gibi bu tamamen kişisel bir yorum.
Padişahların, Peygamber Efendimiz’e (sas), Ehl-i Beyt’e ve mukaddes beldelere duydukları derin saygıyı ve bu saygının gereğini yerine getirmek için neler yaptıklarını bir hatırlayalım. Kanuni’nin Mescid-i Haram’ın minarelerini yenilettiğini ve oğlu Selim’e Cidde’ye su getirmeyi vasiyet ettiğini hatırlatmak yeterlidir. Yüzyıllar boyu Mekke ve Medine halkına Sürre alayları ile birlikte her yıl hiç aksatmadan son derece değerli hediyeler yolladıklarını biliyoruz; yine her yıl “iskât-ı hac” için kendi yerlerine birilerini mutlaka hacca gönderdiklerini de. Bu saygıyla yetişmiş insanların hac gibi bir farzı ifa etmek istemediklerini düşünmek anlamlı olmaz.
Demek ki hac ibadetini yerine getirmek istiyorlardı. Yine de gitmediler. Neden?
Hacca gitmeme sebepleri olarak kimileri güvenlik gerekçesini öne sürüyor (‘o kadar kalabalığın arasına girince her şey olabilirdi’), kimileri de devletin başsız kalması riskini (‘fitne çıkmasını’) göze alamadıklarını ve cihadı daha fazla önemsediklerini. Buna göre o devirlerde bir insanın hacca gidiş-dönüşü en az 3 ay sürüyordu; dolayısıyla bir padişahın bu kadar uzun süre işin başından uzak kalması anarşiye sebebiyet verebilir, fitne çıkabilirdi. Ne var ki, Halife Harun Reşid’in tam 9 kez hacca gittiğini öğrenince aslında isteselerdi bu güvenliği bir şekilde temin edebilirlerdi sonucuna varıyoruz.
Benim kişisel olmayan yorumum Ahmet Akgündüz’ünküne yakın:
Oğlu Korkut’u hacca yollayan -gelin görün ki Mısır’dan geri çevrilmişti- II. Bayezid’den itibaren Osmanlı padişahları ve onları etkileyen ulema, bir padişahın devlet başkanlığı görevlerini ‘şahsî ibadetleri uğruna’ aylar boyu terk etmesini caiz görmemişlerdi. Yani bu tutumda şahsî ibadetlerini kamusal hizmetlerinin önüne geçirmeme kaygısı ağır basmış ve bu, zamanla hanedanın erkek üyeleri için tartışılmaz bir gelenek halini almıştı. Nitekim II. Osman da, hacca gitmeye niyetlendiğinde en başta kayınpederi Şeyhülislam Esad Efendi kendisine karşı çıkarak, “Padişahlara hac lazım değildir, oturup adl eylemek evlâdır. Caiz ki bir fitne zuhur eyleye” fetvasını vermişti.
Osmanlı padişahı tahtın üzerinde artık gerçek bir kişilik değil, tüzel bir kişiliktir ve anlaşılan, hac gibi şahsî bir farzı uğruna devlet işlerini aylar boyu ihmal etmesi, dinen caiz görülmemiştir. Ahmet Akgündüz’ün dediği gibi, “Bazen kamu haklarından olan bir mesele, şahsî farzlardan daha ehemmiyetli hale gelmektedir.” Bu nokta üzerinde durmaya değer.

[NURİ BABA]

Yazarın görüşlerine ve konuyu yumuşatmasına katılmıyorum ama görüşlere de saygı duymak gerekir...

Bu konuyla ilgili bir soru sormak istiyorum : Osmanlı Padişahlarının eşleri için de, Müslüman ve Türk olan bir kadın tanıyor musunuz?

[derdo]

kanunin eşi türk değilmi hürem sultan....

[zoe]

evet

[NURİ BABA]

Üzgünüm derdo...Türk ve müslüman olanlarından sözetmiştim...Özellikle tüm sultanlar gayrimüslüm...Nedenini bilmiyorum ama ne yazık ki öyle.....

[bebe-1-]

bn anlamıyorm ya neden osm lı bu kadr eleştiriliyor. türk milleti kadr kndi tarihini eleştirn bi millet daha var mı acaba.. olayı basit düşünmeyin arkadaşlar. bi padişahn hacca gitmesi demek tahtın boş kalması ve saltanat mücadelesi beraberinde de devlet otoritesinde siyası hayatta bi istikrarsızlık gelir...genç osmanın hac düşüncesi yeniçeriler tarfındn yanlıs anlasılıp ölümüyle sonuçlandı...

bu arada hürrem sultn leh kökenli bi devşirmedir. ayrıca nuri bey yapmayın sayısız örneklerı var sulatanlarımızn . en kısa zamnda kronolojık olrk hazırlayıp paylasırım..

[NURİ BABA]

Sevgili "bebe-1-" ; sayısız örneklerini bir tarafa bırakın...Kendinizi fazla yormayın...Bana sadece "hem Türk kökenli, hem de müslüman" olan, bir eş bulun yeter...
Ayrıca, gerçek olmayan konularda Osmanlı'ya yüklenirsek, aslımızı inkar etmiş oluruz...Ancak, şu resmi tarih saçmalıklarını bırakalım...Daha Fatih Sultan Mehmet'i bile doğru dürüst tanımıyoruz...Sadece İstanbul'u fethettiğini biliriz ama Şeyhülislam tarafından, insan resmi yapanların ve yaptıranların katli vaciptir fetvası çıktığı halde, özel olarak İtalya'dan ressam getirerek resmini yaptırdığını ıskalarız...Ve tüm dini baskılara göğüs germişti..

Yavuz Sultan Selim, Mısır seferine çıkıpta Mercidabık meydan muharebesini yaptığında, asıl amacın, Orta Asya'dan göç etmiş ve gerçek Türk olan Alevi Türkmenleri yoketmek olduğunu ve de yüzbinlercesini yokettiğini biliyor muyuz?...Hayır...Neden ? Resmi tarihler, bizleri yanıltmak içindir....

Her neyse...fazla zamanını almayayım....

Sevgilerimle...........

[umuT78]

bebe-1- Nickli Üyeden Alıntı

bn anlamıyorm ya neden osm lı bu kadr eleştiriliyor. türk milleti kadr kndi tarihini eleştirn bi millet daha var mı acaba.. olayı basit düşünmeyin arkadaşlar. bi padişahn hacca gitmesi demek tahtın boş kalması ve saltanat mücadelesi beraberinde de devlet otoritesinde siyası hayatta bi istikrarsızlık gelir...

evt haklısın..eğer devlet dışı konularda urassaydı padişahlar ne bu kadar büyük sınırlara kavuşurdu ne bu kadar büyük sınırlara ne bu kadar büyük otoriteye ne de bu kadar ismi duyulunca ürperen bir çevreye sahip olurdu...
geçmişimizden zevk alacağımız her zaman öveceğimiz yerde tutup yok şu böle yapmadı yok bu padişah böle yapmadı diyoruz...
ne kadar anlamsız geliyor kimsenin geçmişi dört dörtlük değildir aksaklıklar her toplumda vardır..
bunların en arındırılmışı da OSMANLI'dır..

[NURİ BABA]

Dostlar ; bizler Devletin en üst mevkilerine yerleşmiş AKP' lilerden miyiz ki, Ülkemizi Haçlı Batı'ya gammazlıyalım veya şikayet edelim...Biz burada, biz bize sohbet ediyoruz..Bu anlamda yüzyıllar öncesini burada tartışmadan, Tanrı kelamına biat eder gibi "Osmanlı iyiydi" gibi yuvarlak laflar edersek, sadece kendimizi kandırmış oluruz...Elbette, dışarıdan birisine Osmanlılar hakkında tek kötü söz söyletmeyiz ama bizler de gerçekleri bilmek ve gerçekle yüzleşmek zorundayız...

Atatürk'ün "Nutuk" kitabını okumuşsunuzdur...Abdülhamit'ten, İngiliz gemisiyle kaçan Vahdettin'e kadar, oturupta, Osmanlı Padişahları da iyiydi, Osmanlı da bir taneydi dersek, sadece kendimizi kandırmış oluruz ve ATATÜRK'ümüze de ihanet etmiş oluruz...

Aslımızı inkar etmeyiz ama aslımızı da doğru bilmek zorundayız...


Sevgilerimle..........

[asiruzgar06]

Bu konu hakkında gerekli araştırmaları yapacagım inşAllah.Osmanlı devletinin kurucusu Osman Gazi'nin oğlu Orhan gaziye vasiyetini buldum.

OSMAN GAZİ'NİN, OĞLU ORHAN GAZİ'YE NASİHATİ (VASİYETİ)

Ey oğul! Her işten önce din işlerine dikkat et. Zira farizaya (farzlara) dikkat, din ve devletin güçlenmesine sebeptir. Din işlerini; dikkatli olmayan, itikadı bozuk ve doğru yoldan ayrılmaya yönelen, büyük günahlardan kaçınmayan, helala-harama dikkat etmeyen sefihlere ve ayrıca tecrübesiz kişilere bırakma, devlet idaresinde bu gibi kişilere iş verme!.. Zira yaratandan korkmayan, yaratılandan hiç korkmaz. Büyük günah işleyen ve bunu devam ettiren kimsede sadakat olmaz.

Böyle kişilerin sadakati olsa ümmeti olduğu Peygamber-i Zişan'ın sadık tebligatı üzere hareket eder de şer'i şerifin dışına çıkmazdı. Zulümden, bid'atten sakın. Zulme ve bid'ate teşvik edenleri devletinden uzaklaştır. Çünkü böyleleri seni zevale uğratmış olurlar. Daima cihad ile devletini genişletmeye çalış. Çünkü uzun zaman sefer olunmazsa askerin secaatine; reislerin ve kumandanların bilgi, tedbir ve malumatına ağırlık ve noksanlık gelir. Böyle sefer işlerini bilenler ölür gider de yerine tecrübesiz kimseler gelir, bu yüzden de bir çok hatalar meydana gelir ki, bundan da devlet büyük zararlar görür.

Beytü'l-mali koru! Devletin servetini çoğaltmaya çalış!.. Şer'i şerifin ölçüsüne göre sana ait olana kanaatle, ihtiyaçlarından ve gerekli olanlardan başka lüzumsuz yere telef etme, israftan kaçın. Askerinle, malınla gururlanma. Zira onlar Allah yolunda cihad için milletin işlerinin yerli yerinde görülmesi ve cihana adalet ve fazileti yayman için vasıtadırlar.

Sadakatle Allah rızası için çalışan devlet erkanını koru!..

Vefatlarından sonra böyle kimselerin çoluk-çocuğuna bak, ihtiyaçlarını karşıla.!..Halkından hiç kimsenin malına tecavüz etme!.. Hak edenlere yardım ile iltifat elini uzat, böylelerinin yakınlarını sıkıntıdan kurtar.

Askeri erkanı iyi koru!..

Alimler, fazıllar, sanatkarlar, edipler; devletin bedeninin gücüdür. Bunlara iltifat ve ikramda bulun.

Bir kemal sahibi işitince onunla yakınlık kur, dirlikler ver ve ihsan eyle!.. Hükümetinde ulema, fazıl kimseler, erbab-ı maarif çoğalsın, siyaset ve din işleri nizam bulsun!.. Benden ibret al ki, bu diyarlara zayıf bir bey olarak gelip haketmediğim halde bunca inayet-i celile-i Rabbaniye'ye mazhar oldum. Sen de benim yolumdan git ve bu Din-i Muhammedi'yi ve ashabını, başka sana tabi olanları koru.

Allah'ın (c.c.) hakkını ve kulların hukukunu gözet!.. Ve senden sonrakilere böyle nasihat etmekten geri durma. Ve adalet ve insafa riayet ile zulmü kaldırmaya devam ile her bir işe teşebbüs de Allah'ın yardımına güven.

Halkını düşman istilasından ve zulme uğratılmaktan koru!..

Haksız yere hiç bir ferde layık olmayan muamelede bulunma!..

Halkı taltif et, hepsinin rızasını kazan".


birde nuri beye bi sorum olacak.neden tarihte yaşanmış veya yaşanmamış olayları gündeme getiripte kafaları karıştırıyorsunuz?Evet ülkemizin gerek ahlaki,gerek ekonomik,gerek siyasi durumunun çok güzel oldugunu söyleyemeyiz.Ama bu türlü konuşmalar tartışmalar bizlere zaman kaybından başka ne verebilir?Osmanlı padişahları hacca gitmiş olsa bugun ne degişir gitmemiş olsa ne degişir.Konuşulması gereken bence bu degil

Teşekkür ederim